مصر بوده كه در شمال قاهره بر ساحل غربى نيل و در كنار راه شام واقع شده است . به نوشتهء بلاذرى ، چون عمرو بن عاص فسطاط را فتح كرد ، عبد الله بن حذافه سهمى را به عين شمس فرستاد و او بر سرزمين آن شهر چيره شد و با مردم شهرهايش مصالحه كرد . « 1 » در اين شهر دو ستون از بقاياى ستونهاى قديم موجود است كه بر سر هريك ، طوقى از مس است كه قطرات آب از زير هريك تا كمر ستونها مىرسد و از آن حد پايينتر نمىرود و اين قطرات آب شبانه روز جارى است و قسمتى كه آب به آن مىرسد مرطوب و خزه بسته و سبز رنگ است ؛ آن ستونها از بناهاى هوشهنك ( هوشنگ ) است . « 2 » بعضى گفته‌اند ، عين شمس شهرى كهن است كه مساكن فرعون در آن واقع بوده است . « 3 » ابن فقيه مىنويسد : عين الشمس در سه فرسخى فسطاط و منف قرار داشته و خانه‌هاى فرعون آنجا بوده است . « 4 » اصطخرى عين الشّمس و منف « 5 » را آرامگاه فرعون دانسته است « 6 » . به نوشتهء مقدسى ، عين شمس شهرى است در كنار جادهء شام و پر از كشتزار ؛ در آنجا براى جلوگيرى از طغيان آب نيل ، بندى ( سدّى ) از خاك و خاشاك بر روى نيل بسته‌اند . مسجد جامع ايشان در بازار است . هنگام افزايش آب نيل مردم جشنى به نام چليپا برپا مىكنند - كه در واقع پايان شيرين شدن انگور است - و سلطان مصر به عين شمس مىرود و دستور باز كردن سدّ را مىدهد و آب به سوى آباديهاى ريف جارى مىشود . مقدسى به دو منارهء عين شمس نيز اشاره كرده ، مىگويد : آن دو مناره طلسمى براى تمساحهاست . « 7 » ناصر خسرو مىنويسد : سلطان مصر را به دو فرسنگى شهر قاهره ، باغى است كه آن را عين الشّمس مىگفتند و چشمهء آب نيكويى در آنجاست ؛ باغ را به نام همين چشمه مىخوانند و مىگويند كه آن ، باغ فرعون بوده است و به نزديك آن باغ ، عمارتى كهنه

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ؛ ص 313 . ( 2 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 137 - 138 و مختصر كتاب البلدان ؛ ص 72 - 73 . ( 3 ) . البلدان ؛ ص 115 . ( 4 ) . مختصر كتاب البلدان ؛ ص 71 . ( 5 ) . Manf . ( 6 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 57 . ( 7 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 285 ، 294 - 295 و 301 .